Menopauza a włosy i skóra głowy – czego można się spodziewać?

Menopauza – to jedno z tych słów, które często budzą lęk lub rezygnację. Wszyscy kojarzymy je z reklam i filmów ukazujących mało przyjemne objawy, zmęczone lub rozdrażnione kobiety albo ich kryzys wieku średniego związany z poczuciem utraty atrakcyjności czy odejściem młodości. Ale prawda jest taka, że menopauza to naturalny etap w życiu każdej kobiety, który przychodzi po ukończeniu 45-55 lat. I chociaż faktycznie związane z nią zmiany hormonalne mogą początkowo przytłaczać i utrudniać życie, warto pamiętać o tym, że w czasie menopauzy i klimakterium większość kobiet odżywa na nowo – bez względu na to, co próbuje nam wmówić popkultura.

Czym jest menopauza?

Menopauza występuje ok. 12 miesięcy po ostatniej miesiączce. Jest to czas, w którym wyraźnie spada poziom estrogenów i progesteronu. W okresie postmenopauzalnym ich produkcja zupełnie ustaje, a następuje wzrost stężenia kortyzolu. Chociaż to menopauza jest owianym złą sławą terminem, związane z nią zmiany zachodzą w organizmie kobiety już wcześniej – w okolicach ostatniej regularnej miesiączki. Sam termin pochodzi z połączenia greckich słów: meno (miesiąc) i pausis (zatrzymanie). Czas okołomenopauzalny, czyli kilka lat przed i po menopauzie, nazywany jest klimakterium (lub mniej elegancko – przekwitaniem).

Najczęściej raportowane objawy menopauzalne to:

• uderzenia gorąca,
• bóle głowy,
• zimne poty,
• zaburzenia snu,
• zaburzenia metabolizmu i wzrost tkanki tłuszczowej (szczególnie w okolicy brzucha),
• kołatania serca,
• zaburzenia nastroju,
• dreszcze,
• utrata masy kostnej,
• problemy z libido,
• przesuszenie skóry i śluzówek,
• nadmierne wypadanie włosów,
• łysienie menopauzalne.

Menopauza – chociaż tak mocno demonizowana w zachodniej kulturze – dla zdecydowanej większości kobiet staje się nowym początkiem. W tym czasie pojawia się szereg zmian, które wpływają pozytywnie na ich życie i ogólny dobrostan:

• stabilizacja emocji – w okresie menopauzy pojawia się większy spokój. Zmniejsza się reaktywność, a to z kolei sprawia, że kobiety są mniej wybuchowe i lepiej radzą sobie w konfliktach lub sytuacjach stresowych.
• Większa pewność siebie – w poglądach, przekonaniach, wyznaczaniu granic, odczuwaniu swojego ciała. Stanowczość i determinacja przekładają się na zdrowsze podejście do relacji czy opinii innych osób.
• Większa aktywność seksualna – wbrew obiegowym opiniom, w okresie menopauzy większość kobiet rozwija swoją seksualność. Wynika to ze zwiększonej pewności siebie i otwarcia na nieznane, ale też z tego, że znikają stres związany z niechcianą ciążą oraz potrzeba stosowania antykoncepcji hormonalnej, która często wpływa negatywnie na libido i samopoczucie.

(https://pacjent.gov.pl/aktualnosc/klimakterium-i-menopauza, https://www.vichy.pl/blog/menopauza-%E2%80%93-wszystko-co-powinnas-wiedziec-by-sobie-z-nia-radzic/, https://receptomat.pl/post/me/klimakterium, https://kontynentkobiet.pl/porada/pozytywne-i-negatywne-aspekty-menopauzy)

Menopauza w różnych kulturach

Większość rdzennych kultur traktuje kobiety po menopauzie jako duchowe przewodniczki społeczności, które posiadają wielką moc i wysoki status. Niektóre grupy etniczne (np. Majowie oraz Kri, czyli rdzenna ludność Pierwszych Narodów w Kanadzie) uważają, że kobieta musi wejść w okres menopauzy, aby uzyskać dostęp do swoich szamańskich i uzdrawiających mocy. (https://www.womenshealthnetwork.com/menopause-and-perimenopause/menopause-in-different-cultures/)

Ponieważ krew menstruacyjna ma moc tworzenia życia w macicy, kiedy kobiety osiągają wiek, w którym ta „mądrą krew” zostaje w ich ciele, stają się kapłankami, uzdrowicielkami i przywódczyniami swoich społeczności. Plemiona Majów uważają menopauzę za czas, w którym kobiety otrzymują nową wolność i zyskują wyższy status społeczny. Z kolei w Japonii menopauzę określa się słowem konenki, w którym “ko” oznacza odnowę i regenerację, “nen” rok lub lata, a “ki” – okres lub energię. (https://www.nervahealth.com/post/menopause-around-the-world)

Podobno kobiety w wysoko rozwiniętych kulturach znoszą menopauzę i klimakterium gorzej. Stres, przetworzona żywność, mało ruchu, życie z dala od natury, zanieczyszczenia powietrza, związki endokrynnie czynne w kosmetykach – to wszystko może przyczyniać się do bardziej nasilonych symptomów. W kontekście menopauzy społeczeństwa zachodnie odbiegają od kultur skupiających się wokół wspólnoty i natury, w których objawy klimakterium są często łagodniejsze, a samo wejście w okres menopauzy podnosi status kobiety i zwiększa szacunek do jej wieku oraz wiedzy. Być może wynika to z kulturowego nastawienia do samej menopauzy oraz z zakorzenionego w nas głęboko post-freudowskiego (chociaż zaczerpniętego z Psychologii kobiet Helene Deutsch) uznania menopauzy za czas potencjalnej beznadziei, bezużyteczności i niewidzialności. W artykule The menopause (Beverley N. Ayers, Mark J. Forshaw, Myra S. Hunter, 2011) opublikowanym na łamach “British Psychological Society” pojawia się teza, że „w społeczeństwach zachodnich kobiety są cenione za swoją atrakcyjność fizyczną i seksualną, zdolność reprodukcyjną i młodość. Dlatego starzenie się jest często postrzegane negatywnie przez kobiety i całe społeczeństwo”. Samo nastawienie do menopauzy może zresztą wpływać na jej gorszy odbiór w momencie wystąpienia. Przeprowadzone w 1991 badanie prospektywne (A longitudinal analysis of women’s attitudes toward the menopause: results from the Massachusetts Women’s Health Study) wykazało, że negatywne nastawienie do menopauzy przed jej rozpoczęciem jest powiązane z silniejszym odczuwaniem jej nieprzyjemnych objawów, działając jak samospełniająca się przepowiednia (Avis i McKinlay, 1991).

Menopauza i klimakterium a pielęgnacja włosów oraz skóry głowy

Menopauza i klimakterium to okres intensywnych zmian, które mogą znacząco wpływać na kondycję włosów i skóry. Jest to czas, w którym nasz organizm wymaga szczególnej uwagi i troski. Zmiany hormonalne sprawiają, że dotychczasowe kosmetyki mogą przestać być wystarczające, a wypadanie, przerzedzenie, suchość czy utrata objętości włosów stają się częstymi problemami wielu kobiet. Dlatego niezbędne jest wprowadzenie zmian w codziennej rutynie pielęgnacyjnej – odpowiednio dobrane kosmetyki pomogą zachować dobrą kondycję skóry oraz włosów i zapewnią wsparcie podczas wchodzenia w ten ważny etap życia z większym komfortem i pewnością siebie. 

Jak menopauza wpływa na skórę?

Kluczową rolę w zmianach skórnych odgrywa spadek poziomu estrogenów. To hormony, które odpowiadają m.in. za produkcję sebum, kolagenu, elastyny oraz kwasu hialuronowego, a więc za utrzymanie odpowiedniego poziomu nawilżenia i elastyczności skóry. W okresie menopauzy procesy te ulegają spowolnieniu, a skóra staje się cieńsza, bardziej sucha, podatna na podrażnienia, wiotczenie i powstawanie głębokich zmarszczek. Zwiększa się skłonność do zaczerwienień czy uczucia ściągnięcia, a spada zdolność organizmu do regeneracji, dlatego bardzo ważne jest włączenie składników wzmacniających barierę hydrolipidową oraz mikrobiom skóry. Zmniejszenie ilości produkowanego przez gruczoły łojowe sebum wpływa też niekorzystnie na kondycję skalpu oraz włosów.

Dlaczego dotychczasowe kosmetyki mogą przestać działać?

Kosmetyki stosowane przed menopauzą były dobierane do zupełnie innych potrzeb skóry. Gdy była bardziej odporna, napięta i szybciej się regenerowała, lżejsze formuły mogły być wystarczające. Częstym problemem w okresie klimakterium staje się uczucie niedostatecznego nawilżenia pomimo regularnej pielęgnacji. Skóra może też gorzej reagować na silne składniki aktywne, takie jak wysokie stężenia alkoholu, kwasów, konserwantów, barwników czy sztucznych kompozycji zapachowych. To sygnał, że czas przemyśleć rutynę pielęgnacyjną i na nowo ją ułożyć. Warto w tym okresie obserwować swoją skórę, reagować na jej sygnały i w razie potrzeby skonsultować się z kosmetologiem lub dermatologiem. 

Włosy podczas menopauzy

W związku ze spadkiem poziomu estrogenów i wzrostem poziomu androgenów, zmienia się również wrażliwość włosów, skóry głowy, cebulek i mieszków włosowych. Częstym problemem jest łysienie menopauzalne, szczególnie widoczne na czubku głowy i w okolicach przedziałka. Objawia się nadmiernym wypadaniem i przerzedzaniem włosów, pojawianiem się prześwitów oraz osłabieniem kondycji kosmyków i spowolnieniem porostu. Wynika to ze zwiększonej wrażliwości mieszków włosowych na DHT (dihydrotestosteron), który może powodować ich miniaturyzację. W takiej sytuacji dobrze jest zadbać o dostarczanie składników stymulujących mikrokrążenie, pobudzających porost i wydłużających fazę anagenu, czyli aktywnego wzrostu włosów. Sprawdzą się też substancje blokujące działanie DHT, takie jak np. żeń-szeń, palma sabałowa, pokrzywa, cynk, biotyna, kozieradka, kofeina, zielona herbata, rozmaryn. Możesz również wspólnie z dermatologiem rozważyć terapię farmakologiczną, w której najczęściej stosuje się finasteryd, dutasteryd lub minoksydyl.

→ Pamiętaj, że nieznaczne przerzedzenie włosów może być absolutnie normalną reakcją organizmu. W przypadku bardzo widocznych zmian i/lub długo utrzymującego się nadmiernego wypadania włosów warto jednak wykonać badania trychologiczne.

Pielęgnacja w okresie menopauzy i klimakterium – jaka powinna być?

Przede wszystkim delikatna, mocno nawilżająca, regulująca skórę głowy i zabezpieczająca przed czynnikami zewnętrznymi. W okresie menopauzy pielęgnacja powinna koncentrować się na odbudowie bariery hydrolipidowej, przywróceniu elastyczności oraz wsparciu procesów regeneracyjnych.

Po jakie składniki warto sięgać?

• Humektanty, czyli substancje nawilżające, które pomagają utrzymać odpowiedni poziom elastyczności skóry i włosów oraz zmniejszyć dyskomfort związany z przesuszeniem. Szukaj takich składników, jak kwas hialuronowy, ceramidy, jedwab, sodium PCA, skwalan, propanediol, peptydy, gliceryna, niacynamid, mocznik, betaina, kwas mlekowy, pantenol czy aloes.
• Antyoksydanty – ich zadaniem jest poprawa wyglądu skóry, neutralizacja wolnych rodników, ochrona przed czynnikami zewnętrznymi i spowolnienie procesów starzenia. Świetnie sprawdzają się witamina C, witamina E, resweratrol, koenzym Q10, witamina A, ekstrakty roślinne i owocowe.
• Oleje roślinne – działają wzmacniająco, wygładzająco i ujędrniająco. Regenerują skórę, odbudowują barierę hydrolipidową, zapobiegają transepidermalnej utracie wody (TEWL). Wpływają też korzystnie na kondycję i wygląd włosów – regenerują i odżywiają ich strukturę, nadają połysk i chronią przed odparowywaniem wilgoci. W pielęgnacji anti-aging najlepiej sprawdzają się  olej arganowy, olej z opuncji figowej, olej z awokado, olej z dzikiej róży, olej z pestek winogron, olej moringa, olej z pestek śliwki, masło Shea i oliwa z oliwek.
• Ceramidy – to małe “cegiełki”, które intensywnie regenerują i nawilżają skórę oraz włosy.
• Składniki łagodzące i kojące – sprawdzą się szczególnie na początku, gdy skóra dopiero przyzwyczaja się do nowego etapu w życiu. Alantoina, pantenol, kwas hialuronowy, skwalan, aloes czy gliceryna pomogą wyciszyć podrażnienia i stany zapalne, ukoić tkliwą skórę oraz zmniejszyć łuszczenie i zaczerwienienie.
• Postbiotyki – ponieważ w czasie klimakterium osłabieniu ulega bariera ochronna skóry, może to odbijać się też na mikrobiomie. To naturalna warstwa mikroorganizmów, które chronią naszą skórę przed czynnikami zewnętrznymi. Dodatek postbiotyków w pielęgnacji to świetny sposób na odbudowanie mikrobioty, odżywienie i nawilżenie skóry oraz włosów, a także neutralizację wolnych rodników.
• Składniki ujędrniające – spowalniają wiotczenie skóry i wyraźnie poprawiają jej napięcie. Warto włączać do codziennej pielęgnacji substancje stymulujące mikrokrążenie, produkcję kolagenu, elastyny i kwasu hialuronowego, takie jak np.: retinol, bakuchiol, peptydy, ceramidy, wąkrota azjatycka, witamina C, algi morskie, koenzym Q10, teobromina, ekstrakt z bluszczu, ekstrakt z kasztanowca.
• Filtry SPF – są niezbędne w każdej rutynie pielęgnacyjnej, bez względu na wiek. Promieniowanie UVA wnika głęboko w skórę właściwą, gdzie niszczy między innymi włókna kolagenu i elastyny. Prowadzi to do utraty jędrności, elastyczności oraz powstawania głębokich zmarszczek. Z kolei promienie UVB uszkadzają DNA komórek naskórka. Mogą wywoływać podrażnienia, zaczerwienienie i plamy pigmentacyjne związane ze stymulacją melanocytów do produkcji melaniny. Promieniowanie UV wpływa degradująco na barierę hydrolipidową i stymuluje produkcję wolnych rodników, co prowadzi do stresu oksydacyjnego i fotostarzenia. Uszkadza też strukturę włosów i powoduje ich przesuszenie, osłabienie oraz utratę blasku. Dlatego tak ważne jest, aby codziennie nakładać krem z SPF50 oraz serum ochronne do włosów z filtrem UV – niezależnie od pory roku.

Pielęgnacja skóry głowy i włosów w menopauzie – krok po kroku

1. Szampon – wybierz łagodny kosmetyk na bazie naturalnych, biodegradowalnych i przyjaznych dla skóry surfaktantów, takich jak Decyl Glucoside, Coco Glucoside lub Lauryl Glucoside. Unikaj agresywnych detergentów, np. Sodium Lauryl Sulfate (SLS) oraz Sodium Laureth Sulfate (SLES), które mogą niszczyć barierę hydrolipidową, osłabiać mikrobiom, powodować podrażnienia skórne i przesuszenie.
   1. Wypróbuj Bioélixire Essential Szampon nawilżający z kwasem hialuronowym, olejkiem arganowym, aktywnym kolagenem i masłem Shea.
2. Odżywka – dobierz ją do rodzaju, porowatości i potrzeb swoich włosów. W przypadku osłabionej struktury zadbaj o większą ilość protein, a jeśli włosy są przesuszone – o obecność humektantów. Istotne są również emolienty, czyli lekkie silikony lub oleje roślinne, które działają wygładzająco i ochronnie, zabezpieczając kosmyki przed odparowywaniem wilgoci.
   1. Dobrym wyborem będzie np. Odżywka do włosów zniszczonych Bioélixire, w której formule znalazły się między innymi olej z pestek winogron, masło Shea, amla, rozmaryn, rumianek, keratyna, algi morskie i kompleks 11 aminokwasów.
3. Maska – stosuj ją 1-2 razy w tygodniu. Dobrze, żeby w formule znalazły się silnie regenerujące i nawilżające składniki, takie jak np. keratyna, jedwab, aloes, proteiny roślinne, postbiotyki, algi morskie, baobab.
   1. Pielęgnująca maska do włosów Bioelixire Hair Streaming to połączenie postbiotyków, protein i ekstraktów roślinnych, pantenolu oraz sodium PCA.
4. Wcierka – przyjrzyj się swojej skórze głowy i wybierz wcierkę, która pomoże ją uregulować, np. nawilżającą, kojącą, stymulującą porost lub przeciwłupieżową.
   1. Jeśli zmagasz się ze spowolnionym porostem lub nadmiernym wypadaniem włosów, postaw na stymulującą, wegańską Wcierkę “Gęste Włosy” Bioelixire z biofermentem postbiotycznym na bazie skrzypu polnego, rdestu ptasiego i aloesu, agrestem indyjskim, sfinganiną, biotyną, kofeiną, chmielem, kompleksem aminokwasów i pantenolem.
5. Masaż skóry głowy – masaż skóry głowy poprawia mikrokrążenie i odżywienie mieszków włosowych, a dodatkowo działa uspokajająco i relaksująco. Połącz go z wcierką, ulubionym olejkiem albo serum, żeby dostarczyć dodatkowo składników pielęgnujących, nawilżających, łagodzących i/lub wzmacniających. Pamiętaj, żeby masować skórę głowy delikatnie, opuszkami palców – w ten sposób unikniesz podrażnień.
6. Serum ochronne – to kosmetyk, który “domyka” całą pielęgnację i zamyka łuski włosów. Tworzy na powierzchni kosmyków warstwę ochronną, dzięki czemu stają się bardziej odporne na zniszczenia mechaniczne, puszenie, elektryzowanie, szkodliwe działanie czynników zewnętrznych, plątanie, przesuszenie czy utratę blasku.
   1. Świetnie sprawdzi się np. Silikonowe serum Bioelixire z jedwabiem, witaminą A, koenzymem Q10 i filtrem UV.
7. Kosmetyk termoochronny – jest niezbędny, jeśli korzystasz z narzędzi fryzjerskich i stylizujesz włosy na gorąco. Zabezpiecza strukturę kosmyków przed uszkodzeniami termicznymi i nadmiernym odparowywaniem wilgoci.
   1. Wypróbuj np. Spray termoochronny Bioelixire, wzbogacony w jedwab, keratynę i kompleks nawilżający.

Pielęgnacja skóry w menopauzie – krok po kroku

1. Tonik – stosuj go zawsze po umyciu twarzy, jako pierwszy krok w pielęgnacji. Dzięki temu przywrócisz odpowiednie pH skóry. W formule sprawdzą się składniki nawilżające (niacynamid, kwas hialuronowy) oraz biofermenty, które wzmocnią barierę ochronną i mikrobiom.
2. Serum nawilżające – to dobry moment na dostarczenie skórze intensywnej dawki nawilżenia. Unikaj formuł z dużą ilością konserwantów i intensywnym zapachem. Postaw na lekki kosmetyk, wzbogacony w kwas hialuronowy, ceramidy, peptydy, sodium PCA, algi morskie lub propanediol.
3. Krem ochronny na dzień – jeśli samo serum nie jest dla Ciebie wystarczające, dodaj do codziennej rutyny krem ochronny, najlepiej z emolientami, np. masłem Shea lub olejem z opuncji figowej. W ten sposób zamkniesz nawilżenie w skórze i zabezpieczysz ją przed wiatrem lub mrozem.
4. Krem przeciwsłoneczny – must have w codziennej pielęgnacji. Stosuj go codziennie, bez względu na porę roku.
5. Delikatny kosmetyk oczyszczający – olejek lub pianka pomogą usunąć resztki kosmetyków do makijażu i zanieczyszczeń oraz nadmiar sebum. Unikaj tych sformułowanych na bazie SLS/SLES, które mogą wysuszać i podrażniać wrażliwą skórę.
6. Serum ujędrniające – kolagen, elastyna, koenzym Q10, witamina C, retinol, peptydy, ceramidy, resweratrol czy bakuchiol zadbają o odpowiednie napięcie skóry i zmniejszą widoczność zmarszczek.
7. Krem lub serum pod oczy zmniejszający opuchliznę – skoncentrowany kosmetyk pod oczy to dobry sposób na uzupełnienie codziennej pielęgnacji. W składzie szukaj kofeiny, ekstraktów z ogórka, zielonej herbaty, świetlika i/lub arniki, kolagenu, peptydów, ceramidów i kwasu hialuronowego. Możesz trzymać go w lodówce, żeby zwiększyć działanie chłodzące i redukujące opuchliznę.
8. Krem regenerujący na noc – bogaty krem z olejami roślinnymi, witaminami i składnikami nawilżającymi ukoi i zregeneruje skórę w czasie snu.
9. Balsam do ciała nawilżająco-ujędrniający – podobnie jak w przypadku skóry twarzy i dekoltu, szukaj delikatnych formuł wzbogaconych w humektanty, emolienty i składniki napinające skórę.

Wsparcie organizmu od wewnątrz

Holistyczna pielęgnacja włosów i skóry podczas menopauzy to nie tylko kwestia nakładanych na nie kosmetyków. Równie istotne jest to, czego dostarczamy organizmowi od wewnątrz. Dlatego zadbaj o:

• zdrową, zbilansowaną dietę, w której powinny znaleźć się między innymi:
  • magnez – wspiera układ nerwowy i mięśniowy, pomaga zmniejszać drażliwość, napięcie i problemy ze snem. Może łagodzić skurcze mięśni i wspierać zdrowie serca w okresie menopauzy.
  • Wapń – jest kluczowy dla utrzymania mocnych kości i zębów. W menopauzie spowalnia utratę masy kostnej związaną ze spadkiem estrogenów, zmniejszając tym samym ryzyko osteoporozy.
  • Witamina D3 – ułatwia wchłanianie wapnia i wspiera mineralizację kości. Wpływa także na odporność, nastrój i pracę mięśni, co jest istotne przy zmęczeniu lub obniżonym samopoczuciu.
  • Witaminy z grupy B – wspierają układ nerwowy, metabolizm energii i funkcje poznawcze. Mogą pomagać w redukcji zmęczenia, wahań nastroju, problemów z koncentracją i uczucia „mgły mózgowej”. Są też istotne dla zdrowia włosów, skóry i paznokci.
  • Witamina E – działa antyoksydacyjnie i może łagodzić uderzenia gorąca oraz nocne poty. Wspiera także kondycję skóry i chroni komórki przed stresem oksydacyjnym nasilonym w menopauzie.
  • Witamina K2 – wspiera zdrowie układu kostnego i sercowo-naczyniowego.
  • Beta-karoten – wspiera odporność, wzrok i zdrowie skóry. Jako antyoksydant pomaga chronić komórki przed stresem oksydacyjnym, który nasila się z wiekiem.
  • Białko – jest niezbędne do utrzymania masy mięśniowej, która zmniejsza się w okresie menopauzalnym. Wspiera metabolizm, sytość, regenerację oraz zdrowie kości i skóry przy zmianach hormonalnych.
  • Fitoestrogeny – to roślinne związki, które naśladują działanie estrogenów. Działają antyoksydacyjnie, pomagają zmniejszyć uderzenia gorąca, suchość śluzówek i ryzyko osteoporozy, a także wpływają pozytywnie na poziom cholesterolu i ciśnienie krwi. Znajdziesz je między innymi w pestkach (siemię lniane, sezam, słonecznik), niektórych ziołach (np. szałwi i chmielu) oraz roślinach strączkowych (kiełki sojowe, ciecierzyca, soja).
  • Melatonina – reguluje rytm snu, pomaga poprawić jego jakość i skrócić czas zasypiania. Może też wspierać regenerację organizmu oraz równowagę hormonalną w menopauzie.
  • Kwasy omega-3 – wspierają serce, mózg i działają przeciwzapalnie. Mogą pomagać w stabilizacji nastroju, koncentracji oraz wspierać zdrowie stawów i układu krążenia w okresie menopauzy.
  • Cynk – wspiera odporność, skórę, włosy i paznokcie. Bierze udział w regulacji hormonów i procesach regeneracyjnych, co jest ważne przy spowolnionym metabolizmie i zmianach w kondycji skóry oraz włosów.
  • Selen – silny antyoksydant, który wspiera tarczycę i odporność. Pomaga chronić komórki przed stresem oksydacyjnym, który nasila się wraz z wiekiem i spadkiem estrogenów.
  • Błonnik – reguluje pracę układu pokarmowego i stabilizuje poziom glukozy we krwi.
• Odpowiednie nawodnienie organizmu (pij minimum 2 litry wody dziennie).
• Wyrównanie ewentualnych niedoborów witamin lub składników mineralnych (pamiętaj, żeby każdą suplementację zawsze konsultować z lekarzem).
• Wysypianie się – podczas snu regenerują się komórki organizmu.
• Unikanie cukru, nadmiaru soli, przetworzonej żywności, kofeiny i alkoholu, które mogą nasilać objawy menopauzalne.
• Regularny ruch – spacer z psem, rozciąganie, joga albo taniec to świetny sposób na wsparcie gospodarki hormonalnej, zadbanie o dobrostan psychiczny oraz przyspieszenie metabolizmu.